آخرین اخبار
فراتر از نفت

درخواست کمک پتروشیمی آبادان از آب و فاضلاب

مصرف بنزین به ۸۳.۶ میلیون لیتر رسید

ایران؛ نگران از دست دادن سهم خود در بازار با توافق اخیر اوپک

بررسی یک توافق نفتی برای سال ۲۰۱۹

صدور درصدی از برق ارمنستان به گرجستان

پیام تسلیت مدیرعامل شرکت پتروشیمی نگین مکران در پی درگذشت دکتر مصطفی‌زاده

آب آبادان درخت را خشک می کند

آبرسانی به خرمشهر و آبادان با تانکر و آب بسته بندی

ثبت ۴۵ روز هوای آلوده برای شهر نفتی

نفوذ هکرها به پمپ بنزین‎ها

کنگو عضو پانزدهم اوپک شد

راز پایبندی اوپک به توافق

فعلا اولویت؛امضای قراردادهای نفتی نیست

دستاورد اجلاس ۱۷۴ وزیران اوپک

از مجلس چه کسانی به اوپک رفتند؟

اعلام رقم فساد در شرکت نفتی جنوب؛ زد و بندهای چند میلیون دلاری

عاصمی پور عزادار شد

مراسم تودیع و معارفه مدیران پالایش نفت آبادان

شناسایی یک زن در ارسال پیامک‌‎های تهدیدآمیز به نمایندگان مجلس

توفان آتش ایران و عربستان با توافق بزک کرده اوپک

قیمت جهانی نفت افزایش یافت

ارائه خدمات فنی و مهندسی بدون دکل

پتروشیمی باید به سمت تولید نهایی برود

پتروشیمی آبادان تعطیل شد

در اوپک چه کشورهایی از ایران دفاع کردند

پیامدهای ملی شدن صنعت نفت بر سیاست خارجی ایران

۱۱:۴۵ - ۱۳۹۵/۱۲/۲۸کد خبر: 58595
کشور ایران در طی قرن بیستم رویدادهای مهمی مانند اشغال در جنگ جهانی اول و دوم، تغییر نظام سیاسی از قاجاریه به پهلوی و انقلاب اسلامی ایران را تجربه کرده است که هر کدام پیامدهای داخلی و خارجی مختص به خود را داشته است. در این میان، یکی از مهمترین رویدادهای تاریخی قرن بیستم ایران ملی شدن صنعت نفت می‌باشد که گذر تاریخ سبب نشده است تا آثار و پیامدهای آن از میان برود.

به گزارش آژانس رویدادهای مهم نفت و انرژی " نفت ما " ،  به‌عبارت دیگر علیرغم، بیش از گذشت شش دهه از ملی ‌شدن صنعت نفت، کشور ایران همچنان از این واقعه مهم تاثیر می‌پذیرد و خواهد پذیرفت. لذا، پرداختن به این موضوع الزاماً بررسی یک موضوع تاریخی بی‌ارتباط با زمان حال و آینده نیست. از این رو، در نوشتار حاضر قصد برآنست که به پیامدهای ملی شدن صنعت نفت در ایران بپردازیم که این پیامدها هم ‌اکنون نیز در سیاست خارجی کشور جاری است.

1- شکل گیری و نهادینه‌شدن استراتژی عدم تعهد در سیاست خارجی ایران: اولین پیامد ملی شدن صنعت نفت در ایران شکل‌دهی به در پیش گرفتن رویکرد یا استراتژی‌ای بود که الزاماً  با   الزامات ساختاری نظام بین‌الملل سازگاری ندارد. در شرایطی که جنگ سرد در جریان بود و هر کشوری به اجبار یا از روی اختیار در یکی از دو بلوک قدرت شرق یا غرب جای می‌گرفت؛ دولت وقت ایران خواهان راهی نو و متفاوت بود.

در واقع، ایران استراتژی عدم تعهد به شرق و غرب را در پیش گرفت که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز به آن اشاره شده است. بنابراین  پیامد اول، شکل گیری و نهادینه ‌شدن استراتژی عدم تعهد در سیاست خارجی ایران بود که هم اکنون نیز تداوم دارد.

2- بی اعتمادی نسبت به دنیای غرب: پیامد دوم ملی شدن صنعت نفت ایران در عرصه خارجی، کاشته شدن بذر بی اعتمادی در جامعه و دولت ایران نسبت به غرب و مشخصاً کشور بریتانیا و آمریکا است که هنوز هم ادامه دارد.

هر چند اقدامات قرن نوزدهم  بریتانیا  سبب بی‌اعتمادی ایرانیان به این کشور شده بود؛ اما نگاه نسبت به آمریکا مثبت بود.  مداخله روشن آمریکا و بریتانیا در انجام کودتای 28 مرداد سبب شد که حتی محمدرضا شاه  پهلوی نیز دیگر نتواند کامل به آمریکا و بریتانیا اعتماد کند.

جامعه امروز ایران هنوز نتوانسته است نقش آمریکا در کودتای 28 مرداد را فراموش کند و در عرصه سیاسی نیز حکومت ایران اعتمادی به آمریکا ندارد. این بی اعتمادی و در تاریخ ماندن امروزه بخشی از هویت ایران در عرصه سیاست خارجی است. در واقع کودتای 28 مرداد ضربه ای به روابط ایران با غرب در عرصه دولت ملت زده است که به‌نظر می‌رسد به آسانی قابل ترمیم نیست.

3-  شبیه‌سازی تاریخی؛ پیامد سوم بدین معناست که ملی شدن نفت و مداخله قدرتهای خارجی و حتی نهادهای بین‌المللی در آن، امروزه به یک مثال رایج در سیاست خارجی ایران تبدیل شده است که از آن برای شباهت سازیهای تاریخی استفاده می‌کنند تا از این طریق حاصل ‌شدن نتایج یکسان را نتیجه‌گیری کنند. برای مثال، در سالیان اخیر مساله هسته‌ای ایران با ملی ‌شدن نفت مقایسه می‌شد و با این شبیه ‌سازی تاریخی عنوان می‌شد که همانند ملی شدن صنعت نفت قدرتهای خارجی در پی ایفای نقش مخرب و منفی هستند. البته این شبیه‌سازی تاریخی با در نظر گرفتن تمام ملاحظات زمانی و تاریخی درست به‌نظر می‌رسد.

4-برجسته تر شدن نقش مردم در سیاست خارجی: پیامد چهارم ملی شدن صنعت نفت ایران در عرصه خارجی، این بود که با تقویت پیوند سیاست خارجی و داخلی نقش مردم را در مسائل مهم خارجی پر رنگ کرد. در جریان ملی شدن نفت حمایت مردم و حساسیت جامعه نسبت به این واقعه تاریخی، نقش مهمی در موفقیتهای خارجی مصدق داشت. همچنان که بی‌تفاوت شدن مردم در ماههای پایانی حکومت دکتر مصدق نیز در شکست آن تاثیرگذار بود. این حادثه سبب شد که دولتمردان بعدی تلاش کنند به موضوعات مهم در عرصه سیاست خارجی رنگ و بوی مردمی بدهند و یا به ‌عبارتی آن را مردمی کنند. تاثیر این حادثه در جریان جنگ تحمیلی و مساله هسته‌ای ایران به وضوح مشهود است.

 بدین معنا که تلاش می‌شود در موضوعات خارجی مهم مردم نیز مشارکت داده شوند، از این طریق آن موضوع را یک موضوع مردمی و واجد مشروعیت جلوه دهند.

5- غلبه آرمانگرایی بر واقعگرایی در سیاست خارجی: یکی دیگر از پیامدهای ملی شدن نفت که هنوز هم آثار آن در سیاست خارجی ایران وجود دارد؛ غلبه آرمانگرایی بر واقعگرایی و یا تاکید بر در پیش گرفتن یکی سیاست خاص با پرداخت هر قیمت و هزینه‌ای می‌باشد. این وضعیت که از آن تحت عنوان ایستادگی مقاومت، تسلیم ‌ناپذیری و... یاد می‌شود.

چنان بر ادامه سیاست بدون توجه به هزینه‌های احتمالی آن اصرار و تاکید می‌شود که ممکن است امنیت وجودی در معرض خطر قرار گیرد. برای مثال در جریان ملی شدن نفت مصدق حاضر شد سقوط دولت خود را بپذیرد؛ اما از سیاست ملی شدن صنعت نفت دست بر ندارد.

در جریان جنگ تحمیلی و نیز مساله هسته‌ای همواره شاهد رویکردی مشابه هستیم که شاید به ‌خاطر درس گرفتن از سقوط دولت دکتر مصدق بود که در مساله هسته‌ای سازش را بر سرنگونی ترجیح دادیم.

منبع : ماهنامه عصرکیمیاگری


خبرهای مرتبط:



» ارسال نظر
نام:
آدرس ایمیل:
متن: *


سایت خبری تحلیلی نفت ما